Marskość wątroby jest to przewlekła choroba wątroby polegająca na nieodwracalnej zmianie jej prawidłowej budowy i utracie właściwych funkcji na skutek uogólnionego uszkodzenia jej miąższu i tworzenia się tkanki bliznowatej. Na tego rodzaju uszkodzenia wątroba reaguje włóknieniem i podzieleniem miąższu na małe guzki.

Wątroba jest niezwykle ważnym organem ludzkiego organizmu i dlatego choroby w jej obrębie mają bardzo poważne następstwa. Wątroba wytwarza substancje pomagające walczyć z zakażeniami i umożliwiające krzepnięcie krwi, produkuje żółć, jest filtrem substancji toksycznych, magazynuje energię itp.

OBJAWY MARSKOŚCI WĄTROBY

Najczęstsze objawy marskości:

  • osłabienie i łatwe męczenie się (długo jest jedynym objawem choroby)
  • skłonność do częstych krwawień na skutek zmian krzepliwości krwi
  • spadek poziomu białek we krwi
  • stany podgorączkowe
  • nudności i wymioty
  • biegunki lub zaparcia
  • utrata apetytu prowadząca do utraty masy ciała
  • pobolewanie w okolicy podżebrowej i zmniejszenie libido.

Wiele osób nie wie, że ma marskość wątroby, dopóki nie wystąpią u nich powikłania, pojawiające się głównie w zaawansowanym stadium schorzenia.

Najczęstsze powikłania w przebiegu marskości wątroby:

  • żółtaczka spowodowana zwiększeniem ilości bilirubiny we krwi, czyli barwnika powstałego w niszczonych starych krwinkach czerwonych
  • świąd skóry
  • powiększenie obwodu brzucha spowodowane gromadzeniem się płynu w jamie brzusznej (tzw. wodobrzusze) zaburzenia zachowania, dezorientacja, osłabienie czynności intelektualnych, czyli tzw. encefalopatia wątrobowa
  • krwawe wymioty, smoliste lub krwiste stolce, wymioty treścią podobną do fusów spowodowane krwawieniem z przewodu pokarmowego; zmiany w wątrobie powstające w czasie marskości doprowadzają także do utrudnionego przepływu krwi przez ten narząd; dlatego w największym naczyniu dostarczającym krew do wątroby (żyle wrotnej) rośnie ciśnienie, powodując nadciśnienie wrotne; krew nie mogąc przepłynąć przez wątrobę, szuka innej drogi, aby dotrzeć do serca i kieruje się m.in. przez żyły w dolnej części przełyku; nie są one przystosowane do tak dużej ilości krwi, więc poszerzają się, stają się poskręcane, mają skłonność do pękania i krwawienia
  • zaburzenia miesiączkowania u kobiet
  • w związku z zaburzeniami hormonalnymi u mężczyzn może występować powiększenie piersi (tzw. ginekomastia), wypadanie włosów łonowych lub zanik jąder
  • nadciśnienie wrotne mogące prowadzić do krwawienia z żylaków przełyku
  • na brzuchu pacjenta wokół pępka mogą pojawić się poszerzone wypełnione krwią żyły o krętym przebiegu; lekarze nazywają taki objaw „głową meduzy”
  • obrzęki kończyn dolnych
  • na skórze pacjenta mogą pojawić się także naczyniaki gwiaździste, czerwone naczynka krwionośne, przypominające małe pajączki
  • pogorszenie, osłabienie działania nerek
  • wypadanie włosów
  • zapalenie otrzewnej
  • u chorych na marskość istnieje większe prawdopodobieństwo rozwoju raka wątroby.

Do lekarza należy udać się, gdy wystąpią:

  • nagła utrata masy ciała i zwiększenie obwodu brzucha
  • narastające obrzęki, np. kończyn dolnych
  • żółtaczka
  • zmiany w funkcjach intelektualnych 0 nienormalna reakcja na dotychczas przyjmowane leki
  • przedłużone krwawienia z pozornie niegroźnych ran
  • pojawienie się krwi w wymiotach lub w stolcu.

PRZYCZYNY MARSKOŚCI WĄTROBY

W 30-50% przypadków przyczyna choroby pozostaje nierozpoznana. Niemniej jednak istnieją czynniki mogące sprzyjać jej rozwojowi.

Czynniki sprzyjające rozwojowi choroby:

  • przewlekły alkoholizm, będący najczęstszą przyczyną choroby; uszkodzenie zależy również od ilości i długości okresu spożywania alkoholu
  • zapalenie wątroby; zazwyczaj chodzi o wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu B, C i D
  • marskość żółciowa wątroby – może powstać, gdy żółć (pomagająca organizmowi w trawieniu tłuszczu) produkowana w wątrobie nie może się przedostać przez drogi żółciowe do dwunastnicy; staje się tak, jeśli są one zablokowane, np. przez kamień przeniesiony z pęcherzyka żółciowego; żółć może wówczas cofać się do wątroby i uszkadzać ją
  • marskość autoimmunologiczna – powstaje, kiedy układ odpornościowy przeznaczony do walki np. z bakteriami, omyłkowo zaczyna niszczyć wątrobę
  • niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby – w chorobie tej duże ilości tłuszczu gromadzą się w wątrobie, niszcząc ją i powodując marską przebudowę narządu; często związana jest z cukrzycą lub otyłością
  • niektóre wrodzone choroby genetyczne, takie jak: choroba Wilsona, mukowiscydoza, galaktozemia
  • przyjmowanie niektórych leków (np. niektóre antybiotyki, cytostatyki), toksycznych substancji przemysłowych (nitrobenzen, czterochlorek węgla, fosfor, związki arsenu) i długo trwające infekcje bakteryjne
  • alkaloidy zawarte w grzybach
  • marskość spowodowana niewydolnością serca dochodzi do zastoju krwi w wątrobie i jej uszkodzenia.

DIAGNOSTYKA MARSKOŚCI WĄTROBY

W przypadku diagnostyki bardzo ważne jest poinformowanie lekarza o nadużywaniu alkoholu lub przebytym wirusowym zapaleniu wątroby. Dokładne badanie pacjenta może doprowadzić do prawidłowego rozpoznania.

Badania wykonywane w diagnostyce marskości wątroby

  • badanie krwi mogące wskazać na: niedokrwistość, obecność substancji świadczących o uszkodzeniu wątroby, nieprawidłowy poziom czynników krzepnięcia
  • badanie poziomu enzymów wątrobowych i bilirubiny
  • USG i często badanie Dopplera (określanie przepływu krwi w naczyniach wątroby) – jest wykonywane u każdej osoby z podejrzeniem marskości
  • tomografia komputerowa z podaniem dożylnie specjalnego środka kontrastowego w celu lepszego uwidocznienia badanych narządów – stosowana, gdy podejrzewa się raka wątroby
  • biopsja wątroby – badanie fragmentu tkanki pod mikroskopem, jest podstawą do rozpoznania ostatecznego marskości
  • scyntygrafia – pacjentowi podaje się specjalną substancję gromadzącą się w chorej wątrobie. Substancja ta emituje niewielkie, niewidoczne dla ludzkiego oka promieniowanie i jej nagromadzenie w organizmie jest rejestrowane za pomocą gammakamery.

LECZENIE MARSKOŚCI WĄTROBY

1. leczenie chorób, które doprowadzają do marskości wątroby (np. choroby Wilsona)

2. leczenie wodobrzusza, które można przeprowadzać kilkoma metodami:

  • ograniczenie płynów i soli w diecie
  • przyjmowanie leków moczopędnych
  • jeśli poprzednie metody są nieskuteczne, stosuje się tzw. nakłucie lecznicze, czyli upuszczenie płynu z jamy brzusznej przez jej nakłucie specjalną igłą, do której przymocowana jest rurka
  • leczenie operacyjne

3. czasami płyn znajdujący się w brzuchu może ulec zakażeniu; wówczas lekarz pobiera próbkę płynu, aby zbadać, jakie bakterie są przyczyną tego stanu i zastosować odpowiednie antybiotyki

4. leczenie encefalopatii wątrobowej:

  • stosowanie laktulozy, która zapobiega wchłanianiu z przewodu pokarmowego toksyn wpływających na pracę mózgu
  • ograniczenie białek w diecie
  • ewentualnie stosowanie antybiotyków (neomycyna lub metronidazol)

5. leczenie nadciśnienia wrotnego prowadzone operacyjnie

6. Leczenie żylaków przełyku; krwawienie z żylaków przełyku jest bardzo niebezpieczne dla życia pacjenta. Konieczna jest hospitalizacja oraz:

  • uzupełnienie utraconej krwi
  • wprowadzenie specjalnego balonu do przełyku, aby ucisnąć krwawiące żylaki (zgłębnik Sengstakena i Blakemore’a)
  • wstrzyknięcie przez lekarza w trakcie zabiegu endoskopowego do żylaka substancji, która umożliwi jego zamknięcie lub założenie na niego gumowej opaski.

Nie istnieje metoda leczenia, która byłaby w stanie cofnąć zmiany marskie powstałe w wątrobie. Można jedynie zmniejszyć szybkość postępowania choroby oraz zapobiegać i leczyć powikłania. W zasadzie jedyną szansą na przeżycie pacjenta chorego na marskość wątroby jest jej przeszczep.

W czasie zabiegu chora wątroba jest usuwana i zastępowana pasującym organem od dawcy. Możliwe jest pobranie części organu od dawcy żywego. Przeszczep jest jednocześnie jedyną metodą leczenia pojawiającej się, z niewiadomych przyczyn, w trakcie marskości, niewydolności nerek.

Obumarłe w wyniku marskości wątroby komórki nie odnawiają się. Jednak, jeżeli pacjent odpowiednio wcześnie zgłosił się do lekarza i rozpoznanie choroby nastąpiło szybko, jeszcze przed procesem bliznowacenia, a chory zrezygnował zupełnie z alkoholu, możliwe jest zwolnienie rozwoju zmian chorobowych.

Marskości nie można wyleczyć inną metodą niż wykonując przeszczep wątroby. W przeciwnym razie choroba może prowadzić do śmierci.

PORADY LEKARZA

 NALEŻY:

  • ograniczyć spożywanie soli, jeśli pojawiły się obrzęki
  •  zdrowo się odżywiać i dostarczać organizmowi odpowiedniej ilości kalorii
  • aby zapobiegać zaburzeniom krzepnięcia, spożywać odpowiednią ilość białek w diecie i uzupełniać poziom witamin
  • ograniczyć ilość białek w diecie, jeśli pojawiły się zmiany w zachowaniu
  • stosować szczepienia ochronne przeciw wirusom powodującym marskość (WZW B)
  • prowadzić zdrowy tryb życia (odżywianie, aktywność fizyczna).

 NIE NALEŻY:

  • spożywać alkoholu – całkowita abstynencja
  • palić papierosów
  • spożywać potraw tłustych i ciężkostrawnych
  • dopuszczać do przypadkowych kontaktów seksualnych mogących grozić zarażeniem wirusem WZW C
  • przyjmować leków mogących dodatkowo uszkadzać wątrobę, np. paracetamolu, salicylany itp.