Paraliż, inaczej porażenie (plegia), to całkowita niemożność wykonywania dowolnego ruchu. Jest wynikiem zaburzeń dopływu impulsów nerwowych do mięśni.

W zależności od lokalizacji uszkodzenia wyróżnia się porażenie:

  • jednej kończyny
  • dwóch kończyn
  • czterech kończyn
  • tzw. porażenie połowicze.

Czasami porażenie dotyczy tylko części kończyny.

OBJAWY PARALIŻU

Najcięższą postacią porażenia jest tetraplegia, czyli porażenie wszystkich czterech kończyn. Powstaje przy urazie rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym (np. przy skoku do wody na głowę w miejscu, gdzie jest płytko). Przy uszkodzeniu mózgu lub niższych niż szyjny odcinków rdzenia powstaje paraplegia, czyli porażenie obu kończyn dolnych.

Hemiplegia to porażenie kończyny górnej i dolnej po tej samej stronie – np. lewej ręki i lewej nogi, wynikające z uszkodzenia mózgu, np. w przebiegu udaru, poza niemożnością wykonania ruchu paraliż charakteryzuje się obecnością różnych objawów, które można wykryć w trakcie badania neurologicznego.

W zależności od tego, jakie struktury organizmu odpowiedzialne za ruch zostały uszkodzone, pojawiają się objawy porażenia wiotkiego lub spastycznego.

Objawy porażenia wiotkiego

  • ograniczony charakter porażenia
  • obniżenie napięcia mięśniowego (wiotkość)
  • zanik mięśni
  • zniesienie odruchów ścięgnistych oraz okostnowych
  • drżenie pęczkowe mięśni (szybkie oraz krótkotrwałe skurcze całych pęczków mięśniowych).

Odruch to bardzo szybka, niezależna od naszej woli reakcja na bodziec (np. na ból, dotyk). W badaniu neurologicznym za pomocą młotka neurologicznego można zbadać kilka odruchów. Fizjologiczne odruchy ścięgniste i okostnowe polegają na reakcji kończyny lub jej części na uderzenie młotkiem neurologicznym w określone punkty kostne i miejsca przyczepu ścięgien. W przypadku porażenia wiotkiego odruchy te są zniesione. Mięśnie są wiotkie i nie przeciwstawiają się ruchom biernym. Poza tym po kilku tygodniach od uszkodzenia pojawiają się zaniki mięśniowe. Obserwuje się drżenia pęczkowe.

Objawy porażenia spastycznego

  • globalny charakter porażenia
  • wzmożenie napięcia mięśniowego
  • wzmożenie odruchów głębokich
  • pojawienie się odruchów patologicznych
  • zniesienie odruchów powierzchownych
  • współruchy patologiczne.

Głównym objawem porażenia spastycznego są odruchy patologiczne, które nie występują u zdrowego, dorosłego człowieka. Przykładem takich odruchów jest objaw Babińskiego. Poza tym występuje wzmożone napięcie mięśniowe, głównie dotyczy to mięśni, które odpowiadają za zgięcie kończyn górnych i prostowanie kończyn dolnych.

W czasie wykonywania ruchów biernych wyczuwa się duży opór ze strony mięśni. Współruchy patologiczne są to dodatkowe ruchy, które mimo woli chorego dołączają się do czynności zamierzonych (dowolnych).

W sytuacji, gdy np. pacjent próbuje sięgnąć po szklankę i wyciąga w jej kierunku dłoń (ruch zamierzony, zgodny z jego wolą), pojawiają się dodatkowe, niezamierzone ruchy kończyny górnej (np. zgięcie w łokciu).

Zarówno osłabienie, jak i wzmożenie odruchów jest nieprawidłowym objawem, co ujawnia się w badaniu neurologicznym.

Objaw Babińskiego – patologiczny odruch; wywołuje się go przez drażnienie skóry podeszwy stopy – następuje wówczas zginanie palucha ku górze, a pozostałych palców ku dołowi, z ich wachlarzowatym rozsunięciem.

PRZYCZYNY PARALIŻU

Wykonywanie ruchów to bardzo złożona czynność, która wymaga sprawnej koordynacji wielu elementów układu ruchu:

  • kości
  • stawów
  • więzadeł
  • mięśni
  • różnych struktur układu nerwowego.

Uszkodzenie tych ostatnich prowadzi do powstania paraliżu.

Porażenie wiotkie wynika z uszkodzenia:

  • nerwów obwodowych
  • splotów nerwowych
  • korzeni nerwów
  • specjalnych komórek ruchowych w rdzeniu kręgowym.

Porażenie spastyczne jest efektem patologicznych zmian w:

  • korze mózgowej
  • pniu mózgu
  • rdzeniu kręgowym.

Czynników, które mogą doprowadzić do uszkodzenia powyższych struktur, jest wiele np.:

  • udar mózgu
  • guzy i urazy mózgu oraz rdzenia kręgowego
  • stwardnienie rozsiane
  • zaburzenia genetyczne i rozwojowe (np. rozszczep kręgosłupa)
  • infekcje układu nerwowego
  • procesy zwyrodnieniowe
  • przewlekły ucisk nerwu.

Porażenie kończyny może mieć charakter psychogenny (zaburzenie dysocjacyjne). Wówczas poza niemożnością wykonania ruchu nie stwierdza się pozostałych objawów plegii, jak zaniki mięśniowe, zmiany w odruchach.

DIAGNOSTYKA PORAŻENIA

Podstawą rozpoznania paraliżu jest badanie neurologiczne, którego częścią jest badanie układu ruchu. Obserwowanie chorego pozwala wykryć obecność drżeń pęczkowych i zaników mięśniowych. Bada się ruchy bierne (ruchy, które wykonuje się „za pacjenta” – zginanie i prostowanie jego stawów) oraz ruchy czynne (ruchy, które pacjent wykonuje sam). Bada się również odruchy, zwracając uwagę na występowanie odruchów patologicznych lub brak odruchów fizjologicznych. Ocenia się chód i zborność ruchów.

Istotne jest ustalenie przyczyny porażenia, gdyż ma to znaczenie przy rokowaniu zmniejszenia lub ustąpienia porażenia.

LECZENIE PORAŻENIA

Porażenie wymaga kompleksowej rehabilitacji, nie tylko ruchowej, ale również psychicznej i społecznej.

Dlatego w skład zespołu, który prowadzi rehabilitację, wchodzą: lekarz, fizjoterapeuta, psycholog, logopeda, pracownik socjalny. Proces rehabilitacji powinien rozpocząć się jak najwcześniej i mieć ciągły charakter. W przypadku gdy porażeniu towarzyszy wzmożone napięcie mięśniowe (spastyczność), możliwe jest stosowanie leków, które je obniżają.

Szansa na powrót do sprawności ruchowej zależy głównie od miejsca i przyczyny uszkodzenia układu nerwowego oraz intensywności rehabilitacji.

 

Dysleksja

Dysleksja
Dysleksja, dysgrafia i dysortografia są wzajemnie przenikającymi się rodzajami zaburzeń, lub raczej trudności, w obrębie czytania i pisania. Mimo że ...
Czytaj Dalej

Padaczka (Epilepsja)

Padaczka (Epilepsja)
Padaczka jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych; występuje 10 razy częściej niż stwardnienie rozsiane. Zwykle zachorowania zdarzają się u dzieci ...
Czytaj Dalej

Śpiączka

Śpiączka
Śpiączka (coma) jest głębokim zaburzeniem świadomości i może mieć różne nasilenie, a rokowanie zależy w głównej mierze od tego, jaki ...
Czytaj Dalej

Stwardnienie Rozsiane (SM)

Stwardnienie Rozsiane (SM)
Stwardnienie rozsiane, określane też (Skrótem SM od łacińskiej nazwy choroby sclerosis multiplex), jest chorobą układu nerwowego polegającą na lokalnie występujących ...
Czytaj Dalej