Otępienie to zespół objawowy spowodowany chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym i postępującym, charakteryzujący się licznymi zaburzeniami funkcji poznawczych, takich jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, funkcje językowe oraz zdolność do oceniania (krytycyzm).

Deficyty te zaburzają codzienne funkcjonowanie chorego. Uszkodzenie funkcji poznawczych łączy się zwykle z obniżeniem kontroli nad reakcjami emocjonalnymi, społecznymi i zachowaniem. Liczba osób z otępieniem rośnie z wiekiem. Dotyka ono 5-10% osób po 65. roku życia, natomiast po 85 roku życia około 20-40% osób.

Mózg starzeje się, jak każdy inny organ ludzkiego ciała. Jego sprawność z czasem fizjologicznie obniża się, a przypominanie sobie potrzebnych informacji jest coraz trudniejsze. Jednak jeśli nie upośledza codziennego funkcjonowania, raczej nie jest to choroba Alzheimera ani otępienie.

OBJAWY OTĘPIENIA

Otępienie charakteryzuje się zaburzeniami w zakresie:

  • pamięci
  • myślenia i rozumienia
  • zdolności uczenia się
  • posługiwania się językiem
  • liczenia
  • orientacji w przestrzeni i co do własnej osoby
  • kontroli emocji
  • kontaktów społecznych.

Zaburzenia pamięci i innych funkcji poznawczych poprzedzone są zwykle przez:

  • zwiększoną męczliwość uwagi
  • konieczność częstych przerw w pracy w celu odzyskania sprawności
  • drażliwość, zniecierpliwienie j
  • brak opanowania
  • brak apetytu
  • zaburzenia snu
  • zmiany w zachowaniu
  • nieobowiązkowość, roztargnienie
  • niecharakterystyczne dolegliwości, np. bóle głowy.

W miarę postępu choroby, objawy stają się coraz bardziej dokuczliwe, zarówno dla pacjenta, jak i jego opiekunów i polegają na:

  • trudnościach w znalezieniu przedmiotów codziennego użytku
  • zapominaniu nazwisk dobrze znanych wcześniej osób
  • przygnębieniu, lęku, podejrzliwości, agresji
  • spowolnieniu psychoruchowym
  • zubożeniu słownictwa, potem całkowitym braku mowy
  • gubieniu się w czasie podróży i spacerów
  • zapominaniu fragmentów swojego życiorysu, a potem także podstawowych informacji o sobie – adresu czy imion bliskich osób
  • bezsenności, odwróceniu rytmu dobowego
  • rozmawianiu ze swoim odbiciem w lustrze (objaw lustra)
  • nietrzymaniu moczu i stolca, zanieczyszczaniu się
  • konieczności pomocy choremu w najprostszych czynnościach dnia codziennego – myciu, jedzeniu.

PRZYCZYNY OTĘPIENIA

Ponad 75% przypadków otępień jest spowodowanych przez chorobę Alzheimera lub przez zmiany naczyniowe w mózgu, przede wszystkim miażdżycę.

Sprzyjają jej:

Ponadto, znacznie rzadziej, otępienie może być spowodowane przez:

  • nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • niedobór witaminy B12) kwasu foliowego
  • guzy mózgu
  • urazy głowy, mikro urazy (otępienie bokserów)
  • przewlekłe działanie substancji toksycznych, w tym alkoholu i metali ciężkich
  • infekcje układu nerwowego, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy mózgu
  • przewlekły krwiak podtwardówkowy
  • chorobę Parkinsona
  • pląsawicę Huntingtona.

DIAGNOSTYKA OTĘPIENIA

Wstępne podejrzenie otępienia można wysunąć po przeprowadzeniu testów przesiewowych takich, jak MMSE (Mini Mental State Examination – Skrócona Skala Oceny Stanu Psychicznego) oraz Test Rysowania Zegara. MMSE jest zbiorem prostych pytań, np. o dzisiejszą datę, miejsce, w którym chory się znajduje, oraz zapamiętywanie prostych wyrazów. Za każdą dobrą odpowiedź chory dostaje punkty. Zbyt mała ich liczba może świadczyć o otępieniu. Dostępne są ponadto różnorodne badania laboratoryjne i obrazowe, które służą raczej wykluczeniu potencjalnie odwracalnych przyczyn otępienia. Badania te zostały wymienione w chorobie Alzheimera.

LECZENIE OTĘPIENIA

Około 10% przypadków otępień jest częściowo lub całkowicie odwracalnych.

Do otępień odwracalnych należą otępienia spowodowane m.in. przez:

  • nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • niedobór witaminy B12, kwasu foliowego
  • guzy mózgu poddające się leczeniu neurochirurgicznemu
  • przewlekły krwiak podtwardówkowy
  • przewlekłe działanie substancji toksycznych, w tym alkoholu i metali ciężkich.

Usunięcie czynnika sprawczego, wyrównanie gospodarki hormonalnej i witaminowej może złagodzić objawy otępienia. W pozostałych przypadkach otępień (głównie choroba Alzheimera i otępienie naczyniopochodne) można jedynie zwalczać objawy choroby przez podawanie leków zwiększających przepływ krwi przez mózg, poprawiających przewodzenie impulsów nerwowych w mózgu czy polepszających metabolizm komórek mózgowych.

Ponadto stosowane są leki przeciwdepresyjne, nasenne czy stabilizujące nastrój.

Z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle istotne jest ciągłe aktywizowanie chorych. Pozbawienie ich wysiłku intelektualnego i zmniejszenie liczby bodźców dopływających do nich pogłębia zaburzenia pamięci i zmiany osobowości.

PORADY LEKARZA

Przestrzeganie poniższych zasad może spowolnić postępujące z wiekiem osłabienie pamięci:

  • racjonalne, zrównoważone odżywianie z uwzględnieniem witamin z grupy B, kwasów omega-3 i antyoksydantów (głównie witaminy C)
  • rezygnacja ze szkodliwych nałogów, w tym słodyczy
  • stosowanie ziół i przypraw wyostrzających pamięć — miłorzębu japońskiego (Ginko biloba), żeń-szenia, kurkumy
  • kontrola stresu
  • szybkie wygaszanie stanów zapalnych
  • leczenie zaburzeń trawienia i chorób wątroby
  • uprawianie sportów rekreacyjnych, aby usprawnić krążenie krwi i redukować nadwagę
  • regularny wysiłek intelektualny (pamięć wymaga treningu).

Jeśli mimo to osłabienie pamięci postępuje, należy zwrócić się do lekarza rodzinnego, neurologa lub psychiatry.

Porady dla rodzin osób cierpiących wskutek otępienia:

Trzeba dowiedzieć się jak najwięcej o chorobie, związanych z nią zmianach w zachowaniu pacjenta, aby lepiej go zrozumieć i móc zaakceptować. Należy również utrzymywać stały kontakt z opiekunem lub pielęgniarzem chorego oraz poświęcać choremu dużo czasu, także wtedy, gdy ma on stałego, wykwalifikowanego opiekuna; rodzina i zainteresowanie z jej strony są dla pacjenta bardzo ważne, dają mu m.in, motywację oraz siły do walki z chorobą.

 

Bóle głowy

Bóle głowy
Bóle głowy to jedna z najczęstszych dolegliwości. Nie są chorobą, ale objawem, który może mieć różne pochodzenie. Około 80% kobiet ...
Czytaj Dalej

Rwa kulszowa i inne neuralgie

Rwa kulszowa i inne neuralgie
Neuralgia, zwana inaczej nerwobólem lub rwą, to ból związany z obwodowym układem nerwowym. Jest to skutek drażnienia nerwów przez różne ...
Czytaj Dalej

Paraliż (Porażenie)

Paraliż (Porażenie)
Paraliż, inaczej porażenie (plegia), to całkowita niemożność wykonywania dowolnego ruchu. Jest wynikiem zaburzeń dopływu impulsów nerwowych do mięśni. W zależności ...
Czytaj Dalej

Dysleksja

Dysleksja
Dysleksja, dysgrafia i dysortografia są wzajemnie przenikającymi się rodzajami zaburzeń, lub raczej trudności, w obrębie czytania i pisania. Mimo że ...
Czytaj Dalej