Otępienie to zespół objawowy spowodowany chorobą mózgu, zwykle o charakterze przewlekłym i postępującym, charakteryzujący się licznymi zaburzeniami funkcji poznawczych, takich jak: pamięć, myślenie, orientacja, rozumienie, liczenie, zdolność do uczenia się, funkcje językowe oraz zdolność do oceniania (krytycyzm).

Deficyty te zaburzają codzienne funkcjonowanie chorego. Uszkodzenie funkcji poznawczych łączy się zwykle z obniżeniem kontroli nad reakcjami emocjonalnymi, społecznymi i zachowaniem. Liczba osób z otępieniem rośnie z wiekiem. Dotyka ono 5-10% osób po 65. roku życia, natomiast po 85 roku życia około 20-40% osób.

Mózg starzeje się, jak każdy inny organ ludzkiego ciała. Jego sprawność z czasem fizjologicznie obniża się, a przypominanie sobie potrzebnych informacji jest coraz trudniejsze. Jednak jeśli nie upośledza codziennego funkcjonowania, raczej nie jest to choroba Alzheimera ani otępienie.

OBJAWY OTĘPIENIA

Otępienie charakteryzuje się zaburzeniami w zakresie:

  • pamięci
  • myślenia i rozumienia
  • zdolności uczenia się
  • posługiwania się językiem
  • liczenia
  • orientacji w przestrzeni i co do własnej osoby
  • kontroli emocji
  • kontaktów społecznych.

Zaburzenia pamięci i innych funkcji poznawczych poprzedzone są zwykle przez:

  • zwiększoną męczliwość uwagi
  • konieczność częstych przerw w pracy w celu odzyskania sprawności
  • drażliwość, zniecierpliwienie j
  • brak opanowania
  • brak apetytu
  • zaburzenia snu
  • zmiany w zachowaniu
  • nieobowiązkowość, roztargnienie
  • niecharakterystyczne dolegliwości, np. bóle głowy.

W miarę postępu choroby, objawy stają się coraz bardziej dokuczliwe, zarówno dla pacjenta, jak i jego opiekunów i polegają na:

  • trudnościach w znalezieniu przedmiotów codziennego użytku
  • zapominaniu nazwisk dobrze znanych wcześniej osób
  • przygnębieniu, lęku, podejrzliwości, agresji
  • spowolnieniu psychoruchowym
  • zubożeniu słownictwa, potem całkowitym braku mowy
  • gubieniu się w czasie podróży i spacerów
  • zapominaniu fragmentów swojego życiorysu, a potem także podstawowych informacji o sobie – adresu czy imion bliskich osób
  • bezsenności, odwróceniu rytmu dobowego
  • rozmawianiu ze swoim odbiciem w lustrze (objaw lustra)
  • nietrzymaniu moczu i stolca, zanieczyszczaniu się
  • konieczności pomocy choremu w najprostszych czynnościach dnia codziennego – myciu, jedzeniu.

PRZYCZYNY OTĘPIENIA

Ponad 75% przypadków otępień jest spowodowanych przez chorobę Alzheimera lub przez zmiany naczyniowe w mózgu, przede wszystkim miażdżycę.

Sprzyjają jej:

Ponadto, znacznie rzadziej, otępienie może być spowodowane przez:

  • nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • niedobór witaminy B12) kwasu foliowego
  • guzy mózgu
  • urazy głowy, mikro urazy (otępienie bokserów)
  • przewlekłe działanie substancji toksycznych, w tym alkoholu i metali ciężkich
  • infekcje układu nerwowego, np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy mózgu
  • przewlekły krwiak podtwardówkowy
  • chorobę Parkinsona
  • pląsawicę Huntingtona.

DIAGNOSTYKA OTĘPIENIA

Wstępne podejrzenie otępienia można wysunąć po przeprowadzeniu testów przesiewowych takich, jak MMSE (Mini Mental State Examination – Skrócona Skala Oceny Stanu Psychicznego) oraz Test Rysowania Zegara. MMSE jest zbiorem prostych pytań, np. o dzisiejszą datę, miejsce, w którym chory się znajduje, oraz zapamiętywanie prostych wyrazów. Za każdą dobrą odpowiedź chory dostaje punkty. Zbyt mała ich liczba może świadczyć o otępieniu. Dostępne są ponadto różnorodne badania laboratoryjne i obrazowe, które służą raczej wykluczeniu potencjalnie odwracalnych przyczyn otępienia. Badania te zostały wymienione w chorobie Alzheimera.

LECZENIE OTĘPIENIA

Około 10% przypadków otępień jest częściowo lub całkowicie odwracalnych.

Do otępień odwracalnych należą otępienia spowodowane m.in. przez:

  • nadczynność i niedoczynność tarczycy
  • niedobór witaminy B12, kwasu foliowego
  • guzy mózgu poddające się leczeniu neurochirurgicznemu
  • przewlekły krwiak podtwardówkowy
  • przewlekłe działanie substancji toksycznych, w tym alkoholu i metali ciężkich.

Usunięcie czynnika sprawczego, wyrównanie gospodarki hormonalnej i witaminowej może złagodzić objawy otępienia. W pozostałych przypadkach otępień (głównie choroba Alzheimera i otępienie naczyniopochodne) można jedynie zwalczać objawy choroby przez podawanie leków zwiększających przepływ krwi przez mózg, poprawiających przewodzenie impulsów nerwowych w mózgu czy polepszających metabolizm komórek mózgowych.

Ponadto stosowane są leki przeciwdepresyjne, nasenne czy stabilizujące nastrój.

Z punktu widzenia psychoterapeutycznego niezwykle istotne jest ciągłe aktywizowanie chorych. Pozbawienie ich wysiłku intelektualnego i zmniejszenie liczby bodźców dopływających do nich pogłębia zaburzenia pamięci i zmiany osobowości.

PORADY LEKARZA

Przestrzeganie poniższych zasad może spowolnić postępujące z wiekiem osłabienie pamięci:

  • racjonalne, zrównoważone odżywianie z uwzględnieniem witamin z grupy B, kwasów omega-3 i antyoksydantów (głównie witaminy C)
  • rezygnacja ze szkodliwych nałogów, w tym słodyczy
  • stosowanie ziół i przypraw wyostrzających pamięć — miłorzębu japońskiego (Ginko biloba), żeń-szenia, kurkumy
  • kontrola stresu
  • szybkie wygaszanie stanów zapalnych
  • leczenie zaburzeń trawienia i chorób wątroby
  • uprawianie sportów rekreacyjnych, aby usprawnić krążenie krwi i redukować nadwagę
  • regularny wysiłek intelektualny (pamięć wymaga treningu).

Jeśli mimo to osłabienie pamięci postępuje, należy zwrócić się do lekarza rodzinnego, neurologa lub psychiatry.

Porady dla rodzin osób cierpiących wskutek otępienia:

Trzeba dowiedzieć się jak najwięcej o chorobie, związanych z nią zmianach w zachowaniu pacjenta, aby lepiej go zrozumieć i móc zaakceptować. Należy również utrzymywać stały kontakt z opiekunem lub pielęgniarzem chorego oraz poświęcać choremu dużo czasu, także wtedy, gdy ma on stałego, wykwalifikowanego opiekuna; rodzina i zainteresowanie z jej strony są dla pacjenta bardzo ważne, dają mu m.in, motywację oraz siły do walki z chorobą.

 

Udar mózgu

Udar mózgu
Udar mózgu to nagłe wystąpienie objawów uszkodzenia mózgu w wyniku zaburzeń mózgowego krążenia krwi. Udar mózgu jest poważnym problemem społecznym, ...
Czytaj Dalej

Zawroty głowy (Zaburzenia równowagi)

Zawroty głowy (Zaburzenia równowagi)
Zawroty głowy należą do jednych z częstszych dolegliwości, podobnie jak bóle głowy czy kaszel. Odczuwane są najczęściej jako wrażenie ruchu ...
Czytaj Dalej

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona
Choroba Parkinsona (drżączka poraźna) jest spowodowana zwyrodnieniem mózgu w wyniku starzenia się organizmu. Często rozróżnia się chorobę Parkinsona i parkinsonizm ...
Czytaj Dalej

Śpiączka

Śpiączka
Śpiączka (coma) jest głębokim zaburzeniem świadomości i może mieć różne nasilenie, a rokowanie zależy w głównej mierze od tego, jaki ...
Czytaj Dalej