Markery nowotworowe to substancje, których stężenie i obecność są związane z rozwojem nowotworu.

Są to substancje wydzielane do płynów ustrojowych, takich jak krew czy wysięki, lub znajdujące się na powierzchniach komórek, zarówno nowotworowych, jak i nienowotworowych. Te ostatnie wykrywa się w badaniu histopatologicznym tkanek.

Markery nowotworowe – podział

  • antygeny płodowe i zarodkowe – normalnie występujące u płodu, a pojawiające się w komórkach nowotworowych w wyniku ekspresji genów
  • antygeny łożyskowe – występujące normalnie w krwi kobiet ciężarnych i zanikające po porodzie
  • antygeny wydzielane przez komórki typowo nowotworowe
  • hormony wytwarzane nadmiernie przez nowotwory
  • inne.

Przygotowanie do badania markerów nowotworowych

Badanie na obecność markerów nowotworowych nie wymaga specjalnego przygotowania. Najczęściej oznacza się markery krążące we krwi, poza tym wykrywane są też w badaniach histopatologicznych tkanek, uzyskanych np. przez biopsję lub w trakcie operacji.

Markery nowotworowe – rodzaje

Antygeny płodowe i zarodkowe

Antygen rakowo-płodowy (CEA) NORMA – 0,5-4 pg/1

Podwyższone stężenie tego markera występuje u chorych na raka jelita grubego, odbytu, szyjki macicy oraz przy przerzutach do wątroby. Ponieważ brak tego markera nie wyklucza obecności nowotworu, jest stosowany raczej w ocenie skuteczności leczenia niż w diagnostyce.

a – Fetoproteina (AFP) NORMA 6-20 pg/1

W większych ilościach występuje u płodu oraz u noworodków i kobiet w ciąży, później jej stężenie zmniejsza się wraz z dorastaniem. Podwyższone stężenie występuje w raku wątroby i jąder, ponieważ wzrost stężenia tego antygenu występuje tylko w tych nowotworach, może on być stosowany do ich diagnostyki.

Antygeny łożyskowe

Gonadotropina kosmówkowa NORMA do 10j.m/l (w ciąży do 190j.m/l)

Fizjologicznie jest wydzielana przez komórki łożyska, a u chorych na nowotwory złośliwe – przez te nowotwory. Jej poziom wzrasta w: kosmówczakach, potwomiakach jąder i jajnika.

Antygeny wydzielane przez komórki nowotworowe

Antygen CA 19-9 – Wydzielany przez komórki raka żołądka, trzustki, okrężnicy oraz dróg żółciowych.

Antygen CA 125 – Jego stężenie zwiększa się w raku jajnika, ale może też być podwyższone u kobiet w ciąży i w chorobach nienowotworowych.

Antygen CA 15-3 – Wykryty w komórkach raka sutka i uznany za marker tego nowotworu, przy czym większe jego ilości pojawiają się dopiero w fazie inwazyjnej, dlatego obecnie służy on bardziej do oceny skuteczności leczenia.

Antygen gruczołu krokowego (PSA) – Jest syntetyzowany w gruczole krokowym, jego aktywność zwiększa się w przypadku raka prostaty.

Antygen tkankowy (TPS) – Jest syntetyzowany przez komórki wielu nowotworów, pozwala na odzwierciedlenie dynamiki rozwoju raka.

Wskazania do wykonania markerów nowotworowych

  • ocena skuteczności leczenia
  • diagnostyka i wykrywanie przerzutów
  • ocena skuteczności i dokładności operacyjnego usunięcia nowotworu.

Badania markerów nowotworowych są wykonywane na koszt pacjenta lub, w przypadku zlecenia przez lekarza, za darmo. Z wynikiem należy się zgłosić do onkologa.

Elektrokardiografia (EKG)

Elektrokardiografia (EKG)
Elektrokardiografia jest to badanie czynności bioelektrycznej serca. Każda żywa komórka serca jest źródłem energii elektrycznej. EKG pozwala na zapis zmian ...
Czytaj Dalej

24-godzinna rejestracja metodą Holtera (EKG)

24-godzinna rejestracja metodą Holtera (EKG)
Badanie Holtera pozwala na rejestrację pracy serca przez 24 godziny na dobę. Badanie przeprowadzane jest za pomocą specjalnego aparatu. Pacjent ...
Czytaj Dalej

EKG wysiłkowe (Próba wysiłkowa)

EKG wysiłkowe (Próba wysiłkowa)
Próba wysiłkowa polega na ocenie zmian w EKG w czasie wysiłku fizycznego. Wiadomo, że zapis EKG zmienia się w czasie ...
Czytaj Dalej

Tomografia komputerowa

Tomografia komputerowa
Tomografia komputerowa jest jedną z nowoczesnych metod wykrywania i diagnozowania wielu chorób. Istotą tomografii komputerowej jest odwzorowywanie narządów w przekroju, ...
Czytaj Dalej