Zapalenie trzustki jest chorobą, której istotą jest powstanie nieodwracalnych zmian w miąższu narządu, początkowo z upośledzeniem funkcji zewnątrzwydzielniczej (soki trawienne), a w późniejszym okresie choroby – sprawności zewnątrzwydzielniczej (insulina, glukagon i inne).

Miejsce zmienionych zapalnie struktur miąższu trzustki zajmuje tkanka łączna, niektórych przypadkach produkowane w tkance trzustki enzymy trawiące białka, tłuszcze mogą trawić ściany przewodu trzustkowego, przerywać jego ciągłość, przedostawać się do miąższu organu, a po przerwaniu ciągłości torebki trzustki, do jamy otrzewnej.

FUNKCJE TRZUSTKI

  1. produkcja soków trawiennych zawierających enzymy trawiące białka, tłuszcze i cukry w przewodzie pokarmowym
  2. produkcja wodorowęglanów neutralizujących działanie kwaśnej treści żołądkowej dostającej się do dwunastnicy
  3. produkcja hormonów (insuliny, glukagonu i innych) kontrolujących poziom glukozy we krwi i wiele innych funkcji organizmu

Wyróżnia się zapalenie trzustki ostre i przewlekłe.

OBJAWY ZAPALENIA TRZUSTKI

Ostre zapalenie trzustki (postać obrzękowa, łagodniejsza i martwicza, gdzie na czoło objawów klinicznych wysuwa się wstrząs, będący stanem zagrożenia życia).

Objawy ostrego zapalenia trzustki:

  • ból jest najczęstszym objawem
  • ból pojawia się nagle i jest bardzo uciążliwy, zazwyczaj trwa kilka dni
  • lokalizuje się najczęściej po lewej stronie, w nadbrzuszu wzdłuż łuków żebrowych
  • ból może promieniować do kręgosłupa, a w zależności od kierunku rozprzestrzeniania się soków trzustkowych, bóle mogą pojawiać się w różnych miejscach, np. w podbrzuszu, dole biodrowym
  • ból często nasila się po jedzeniu
  • nudności i wymioty nieprzynoszące ulgi
  • gorączka i dreszcze
  • napięty brzuch bardzo bolesny w dotyku, mogą pojawić się objawy otrzewnowe
  • zaburzenia świadomości, zaburzenia orientacji, niepokój
  • żółtaczka
  • ogólny stan chorego może być ciężki, i ze spadkiem ciśnienia tętniczego poniżej 80 mmHg, przyspieszeniem czynności serca i oddechu oraz potami.

Przewlekle zapalenie trzustki – objawy są niecharakterystyczne, przebieg choroby wieloletni.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki:

  • ból brzucha nie występuje tak często jak w ostrym zapaleniu, trwa od kilku godzin do kilku dni
  • ból pojawia się i znika co kilka miesięcy lub nawet lat
  • u niektórych chorych występuje stale bez przerw, jest wtedy głęboki, promieniuje głównie do lewej łopatki i pleców
  • niekiedy, by złagodzić objawy, chory przyjmuje pozycję siedzącą z pochyleniem do przodu
  • wzdęcia
  • wymioty
  • stolce półpłynne, jasne i cuchnące
  • niedożywienie i wyniszczenie, gdyż chorzy unikają posiłków pogarszających dolegliwości, czyli zaczynają głodować
  • biegunka tłuszczowa, spowodowana upośledzonym wydzielaniem enzymów trawiennych do dwunastnicy
  • upośledzona tolerancja glukozy lub nawet cukrzyca; dzieje się tak, gdyż upośledzone jest wytwarzanie insuliny i innych hormonów w chorym narządzie
  • żółtaczka.

Do lekarza należy udać się, gdy:

  • ból nie ustępuje po lekach przeciwbólowych dostępnych bez recepty
  • pojawiają się trudności w oddychaniu O bólowi towarzyszą ciągłe wymioty, temperatura i dreszcze
  • utrzymują się uporczywe wymioty.

PRZYCZYNY ZAPALENIA TRZUSTKI

Przyczyny w ostrym zapaleniu trzustki:

  • choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych (np. kamica pęcherzyka żółciowego)
  • alkoholizm
  • samoistne ostre zapalenie trzustki
  • wynik działania lekarskiego (np. po zabiegach endoskopowych jak ECPW)
  • nadczynność przytarczyc
  • hiperlipidemia
  • przyjmowanie leków (sterydy, niektóre leki moczopędne, antykoncepcyjne, sulfonamidy itp.)
  • wady wrodzone trzustki
  • urazy jamy brzusznej
  • stany po operacjach brzusznych
  • infekcje przebiegające z bakteriemią
  • rak brodawki większej (Vatera) dwunastnicy
  • mukowiscydoza.

Przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki:

  • alkohol; zdecydowanie najczęstsza przyczyna (do 85% przypadków)
  • współistniejąca kamica żółciowa
  • uraz trzustki
  • palenie tytoniu
  • nadczynność przytarczyc
  • przyjmowanie niektórych leków
  • genetyczne (wrodzone)
  • autoimmunologiczne (kiedy układ odpornościowy człowieka omyłkowo niszczy trzustkę)
  • zamknięcie przewodu trzustkowego (wyprowadza on sok trzustkowy z tego narządu), np. przez guz.

DIAGNOSTYKA ZAPALENIA TRZUSTKI

  • rozmowa z pacjentem i dokładne badanie lekarskie
  • badania krwi:
    • badanie poziomu enzymów trzustkowych we krwi (podwyższone amylaza i lipaza)
    • kontrola stanu wątroby (AspAT, A1AT, GGTP)
    • spadek poziomu białek we krwi
    • hiperglikemia
  • USG jamy brzusznej
  • tomografia komputerowa z podaniem dożylnie środka kontrastowego; jest najważniejszym badaniem w rozpoznaniu zapalenia trzustki
  • RTG jamy brzusznej
  • rezonans magnetyczny (jeśli nie można wykonać tomografii)
  • ECPW; badanie polega na wprowadzeniu endoskopu przez usta do dwunastnicy chorego; następnie poprzez miejsce, gdzie do dwunastnicy uchodzi sok trzustkowy i żółć (brodawkę Vatera), podaje się do przewodu trzustkowego i dróg żółciowych środek kontrastowy; wykonując zdjęcie RTG można zobaczyć, jaki jest stan tych przewodów; możliwe jest także udrożnienie brodawki, jeśli zachodzi taka konieczność
  • endosonografia
  • cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP).

LECZENIE ZAPALENIA TRZUSTKI

Leczenie w ostrym zapaleniu trzustki hospitalizacja:

  • podawanie tlenu w razie problemów z oddychaniem
  • dożylne uzupełnianie płynów traconych w czasie choroby, a czasami także odżywianie dożylne
  • farmakologiczne uśmierzanie bólu antybiotyki, w razie podejrzenia zakażenia
  • przez kilka dni ścisła dieta
  • czasami umieszcza się w żołądku pacjenta rurkę, która odsysa kwaśną zawartość tak, aby ta nie spływała do i niższych części przewodu pokarmowego
  • możliwe jest także wykonanie ECPW, jeśli przyczyną jest patologia przewodu trzustkowego lub dróg żółciowych.

Leczenie w przewlekłym zapaleniu trzustki:

  • hospitalizacji wymagają tylko osoby z ciężkimi nawrotami tej przewlekłej choroby
  • podawanie leków uśmierzających ból stosowanie diety bogatokalorycznej i bogatobiałkowej
  • spożycie tłuszczu, dostosowane indywidualnie do pacjenta
  • podawanie doustne enzymów trzustkowych w celu poprawy trawienia i wchłaniania pokarmów (zwłaszcza tłustych)
  • absolutny zakaz picia alkoholu
  • jeśli pojawi się cukrzyca (spowodowana brakiem insuliny), konieczne jest jej leczenie.

Jeśli te metody są niewystarczające, stosuje się leczenie operacyjne:

  • usunięcie pęcherzyka żółciowego, jeśli przyczyną jest kamica pęcherzykowa; stosowane także w przypadku wystąpienia martwicy trzustki, w celu usunięcia obumarłych tkanek.

Powikłania w zapaleniu trzustki:

  • zakażenie zmian martwiczych, z następowym powstaniem ropnia trzustki, ropowicy trzustki lub ropni w obrębie jamy brzusznej krwotoki z uszkodzonej trzustki do jamy otrzewnej
  • przetoki
  • niedrożność mechaniczna jelit
  • rak trzustki
  • sepsa
  • niewydolność nerek.

PORADY LEKARZA

 NALEŻY:

  • stosować dietę lekkostrawną (lekkie płyny i zupy, np. rosół), co powinno polepszyć stan chorego.

 NIE NALEŻY:

  • spożywać alkoholu; całkowita abstynencja.

 

Biegunka

Biegunka
Biegunka jest to stan, w którym chory oddaje stolce o nadmiernie luźnej konsystencji (płynne lub półpłynne), w zwiększonej ilości i ...
Czytaj Dalej

Niestrawność (Dyspepsja)

Niestrawność (Dyspepsja)
Niestrawność, czyli dyspepsja, to zespół chorobowy objawiający się bólem lub dyskomfortem w górnej części jamy brzusznej. Jest ona spowodowana wieloma ...
Czytaj Dalej

Zapalenie wątroby

Zapalenie wątroby
Zapalenie wątroby to reakcja narządu na czynniki uszkadzające. Zapalenie wątroby może być spowodowane wieloma przyczynami. Najczęściej wywołują je: czynniki infekcyjne, ...
Czytaj Dalej

Zgaga

Zgaga
Zgagą nazywa się subiektywne odczuwanie piekącego bólu lub pieczenia w jamie ustnej, za mostkiem lub w dołku sercowym. Najczęściej zgaga ...
Czytaj Dalej