Zapalenie trzustki jest chorobą, której istotą jest powstanie nieodwracalnych zmian w miąższu narządu, początkowo z upośledzeniem funkcji zewnątrzwydzielniczej (soki trawienne), a w późniejszym okresie choroby – sprawności zewnątrzwydzielniczej (insulina, glukagon i inne).

Miejsce zmienionych zapalnie struktur miąższu trzustki zajmuje tkanka łączna, niektórych przypadkach produkowane w tkance trzustki enzymy trawiące białka, tłuszcze mogą trawić ściany przewodu trzustkowego, przerywać jego ciągłość, przedostawać się do miąższu organu, a po przerwaniu ciągłości torebki trzustki, do jamy otrzewnej.

FUNKCJE TRZUSTKI

  1. produkcja soków trawiennych zawierających enzymy trawiące białka, tłuszcze i cukry w przewodzie pokarmowym
  2. produkcja wodorowęglanów neutralizujących działanie kwaśnej treści żołądkowej dostającej się do dwunastnicy
  3. produkcja hormonów (insuliny, glukagonu i innych) kontrolujących poziom glukozy we krwi i wiele innych funkcji organizmu

Wyróżnią się zapalenie trzustki ostre i przewlekłe.

OBJAWY ZAPALENIA TRZUSTKI

Ostre zapalenie trzustki (postać obrzękowa, łagodniejsza i martwicza, gdzie na czoło objawów klinicznych wysuwa się wstrząs, będący stanem zagrożenia życia).

Objawy ostrego zapalenia trzustki:

  • ból jest najczęstszym objawem
  • ból pojawia się nagle i jest bardzo uciążliwy, zazwyczaj trwa kilka dni
  • lokalizuje się najczęściej po lewej stronie, w nadbrzuszu wzdłuż łuków żebrowych
  • ból może promieniować do kręgosłupa, a w zależności od kierunku rozprzestrzeniania się soków trzustkowych, bóle mogą pojawiać się w różnych miejscach, np. w podbrzuszu, dole biodrowym
  • ból często nasila się po jedzeniu
  • nudności i wymioty nieprzynoszące ulgi
  • gorączka i dreszcze
  • napięty brzuch bardzo bolesny w dotyku, mogą pojawić się objawy otrzewnowe
  • zaburzenia świadomości, zaburzenia orientacji, niepokój
  • żółtaczka
  • ogólny stan chorego może być ciężki, i ze spadkiem ciśnienia tętniczego poniżej 80 mmHg, przyspieszeniem czynności serca i oddechu oraz potami.

Przewlekle zapalenie trzustki – objawy są niecharakterystyczne, przebieg choroby wieloletni.

Objawy przewlekłego zapalenia trzustki:

  • ból brzucha nie występuje tak często jak w ostrym zapaleniu, trwa od kilku godzin do kilku dni
  • ból pojawia się i znika co kilka miesięcy lub nawet lat
  • u niektórych chorych występuje stale bez przerw, jest wtedy głęboki, promieniuje głównie do lewej łopatki i pleców
  • niekiedy, by złagodzić objawy, chory przyjmuje pozycję siedzącą z pochyleniem do przodu
  • wzdęcia
  • wymioty
  • stolce półpłynne, jasne i cuchnące
  • niedożywienie i wyniszczenie, gdyż chorzy unikają posiłków pogarszających dolegliwości, czyli zaczynają głodować
  • biegunka tłuszczowa, spowodowana upośledzonym wydzielaniem enzymów trawiennych do dwunastnicy
  • upośledzona tolerancja glukozy lub nawet cukrzyca; dzieje się tak, gdyż upośledzone jest wytwarzanie insuliny i innych hormonów w chorym narządzie
  • żółtaczka.

Do lekarza należy udać się, gdy:

  • ból nie ustępuje po lekach przeciwbólowych dostępnych bez recepty
  • pojawiają się trudności w oddychaniu O bólowi towarzyszą ciągłe wymioty, temperatura i dreszcze
  • utrzymują się uporczywe wymioty.

PRZYCZYNY ZAPALENIA TRZUSTKI

Przyczyny w ostrym zapaleniu trzustki:

  • choroby pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych (np. kamica pęcherzyka żółciowego)
  • alkoholizm
  • samoistne ostre zapalenie trzustki
  • wynik działania lekarskiego (np. po zabiegach endoskopowych jak ECPW)
  • nadczynność przytarczyc
  • hiperlipidemia
  • przyjmowanie leków (sterydy, niektóre leki moczopędne, antykoncepcyjne, sulfonamidy itp.)
  • wady wrodzone trzustki
  • urazy jamy brzusznej
  • stany po operacjach brzusznych
  • infekcje przebiegające z bakteriemią
  • rak brodawki większej (Vatera) dwunastnicy
  • mukowiscydoza.

Przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki:

  • alkohol; zdecydowanie najczęstsza przyczyna (do 85% przypadków)
  • współistniejąca kamica żółciowa
  • uraz trzustki
  • palenie tytoniu
  • nadczynność przytarczyc
  • przyjmowanie niektórych leków
  • samoistne
  • genetyczne (wrodzone)
  • autoimmunologiczne (kiedy układ odpornościowy człowieka omyłkowo niszczy trzustkę)
  • zamknięcie przewodu trzustkowego (wyprowadza on sok trzustkowy z tego narządu), np. przez guz.

DIAGNOSTYKA ZAPALENIA TRZUSTKI

  • rozmowa z pacjentem i dokładne badanie lekarskie
  • badania krwi:
    • badanie poziomu enzymów trzustkowych we krwi (podwyższone amylaza i lipaza)
    • kontrola stanu wątroby (AspAT, A1AT, GGTP)
    • spadek poziomu białek we krwi
    • hiperglikemia
  • USG jamy brzusznej
  • tomografia komputerowa z podaniem dożylnie środka kontrastowego; jest najważniejszym badaniem w rozpoznaniu zapalenia trzustki
  • RTG jamy brzusznej
  • rezonans magnetyczny (jeśli nie można wykonać tomografii)
  • ECPW; badanie polega na wprowadzeniu endoskopu przez usta do dwunastnicy chorego; następnie poprzez miejsce, gdzie do dwunastnicy uchodzi sok trzustkowy i żółć (brodawkę Vatera), podaje się do przewodu trzustkowego i dróg żółciowych środek kontrastowy; wykonując zdjęcie RTG można zobaczyć, jaki jest stan tych przewodów; możliwe jest także udrożnienie brodawki, jeśli zachodzi taka konieczność
  • endosonografia
  • cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP).

LECZENIE ZAPALENIA TRZUSTKI

Leczenie w ostrym zapaleniu trzustki hospitalizacja:

  • podawanie tlenu w razie problemów z oddychaniem
  • dożylne uzupełnianie płynów traconych w czasie choroby, a czasami także odżywianie dożylne
  • farmakologiczne uśmierzanie bólu antybiotyki, w razie podejrzenia zakażenia
  • przez kilka dni ścisła dieta
  • czasami umieszcza się w żołądku pacjenta rurkę, która odsysa kwaśną zawartość tak, aby ta nie spływała do i niższych części przewodu pokarmowego
  • możliwe jest także wykonanie ECPW, jeśli przyczyną jest patologia przewodu trzustkowego lub dróg żółciowych.

Leczenie w przewlekłym zapaleniu trzustki:

  • hospitalizacji wymagają tylko osoby z ciężkimi nawrotami tej przewlekłej choroby
  • podawanie leków uśmierzających ból stosowanie diety bogatokalorycznej i bogatobiałkowej
  • spożycie tłuszczu, dostosowane indywidualnie do pacjenta
  • podawanie doustne enzymów trzustkowych w celu poprawy trawienia i wchłaniania pokarmów (zwłaszcza tłustych)
  • absolutny zakaz picia alkoholu
  • jeśli pojawi się cukrzyca (spowodowana brakiem insuliny), konieczne jest jej leczenie.

Jeśli te metody są niewystarczające, stosuje się leczenie operacyjne:

  • usunięcie pęcherzyka żółciowego, jeśli przyczyną jest kamica pęcherzykowa; stosowane także w przypadku wystąpienia martwicy trzustki, w celu usunięcia obumarłych tkanek.

Powikłania w zapaleniu trzustki:

  • zakażenie zmian martwiczych, z następowym powstaniem ropnia trzustki, ropowicy trzustki lub ropni w obrębie jamy brzusznej krwotoki z uszkodzonej trzustki do jamy otrzewnej
  • przetoki
  • niedrożność mechaniczna jelit
  • rak trzustki sepsa
  • niewydolność nerek.

PORADY LEKARZA

 NALEŻY:

  • stosować dietę lekkostrawną (lekkie płyny i zupy, np. rosół), co powinno polepszyć stan chorego.

 NIE NALEŻY:

  • spożywać alkoholu; całkowita abstynencja.