Niedoczynność tarczycy to niedobór krążących we krwi hormonów tarczycy, powodujących zwolnioną czynność wszystkich ustrojowych mechanizmów. W większości przypadków wywołana jest obniżoną produkcją hormonów przez gruczoł tarczowy.

W zależności od momentu wystąpienia niedoczynności wyróżnia się jej dwie postaci:

  • obrzęk śluzowaty, czyli niedoczynność u dorosłych
  • matołectwo, tzw. kretynizm tarczycowy, czyli niedoczynność u dzieci.

OBJAWY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Objawy kliniczne niedoczynności tarczycy rozwijają się powoli, sprawiając, że większość przypadków tej choroby pozostaje nierozpoznana przez wiele miesięcy, a nawet lat.

    • osłabienie, senność, zmęczenie
    • wzrost masy ciała, mimo zmniejszonego łaknienia
    • mrowienie i drętwienie dłoni
    • nadwrażliwość na zimno
    • zmniejszenie potliwości
    • uporczywe zaparcia
    • sucha, chłodna skóra, która często ulega łuszczeniu
    • łatwe powstawanie sińców
    • włosy szorstkie, rzadkie, z tendencją do łamania się i wypadania, przedwcześnie siwiejące
    • paznokcie grubieją i rosną powoli



  • w ciężkich przypadkach obrzęk gardła i ucha środkowego może powodować zmianę głosu (chrypka) i osłabienie słuchu
  • głos grubieje i matowieje
  • u młodych kobiet zdarzają się niespodziewane obfite miesiączki; starsze kobiety skarżą się na uczucie zimna, nawet w gorących pomieszczeniach
  • utrata pamięci i inne zaburzenia intelektu, a nawet stany otępienia – błędnie rozpoznawane jako otępienie starcze
  • obrzmienie twarzy, powiek i rąk związane z gromadzeniem się w przestrzeniach międzykomórkowych tkanek substancji podobnych do śluzu (dlatego też często niedoczynność tarczycy nazywana jest obrzękiem śluzowatym).

U starszych osób choroba przebiega bezobjawowo, niecharakterystycznie.

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy takie, jak:

  • zaburzenia pamięci
  • depresyjny nastrój
  • obniżenie sprawności umysłowej i fizycznej
  • apatia.

Niedoczynność tarczycy u ludzi starszych może być błędnie rozpoznana jako depresja lub miażdżyca.

PRZYCZYNY NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Etiologia (pochodzenie) niedoczynności tarczycy może mieć charakter:

  • pierwotny – wywołany uszkodzeniem gruczołu tarczowego
  • wtórny – związany z zaburzeniami funkcji ośrodków nadrzędnych: przysadki (niedobór tyreotropiny – TSH) lub podwzgórza (niedobór tyreoliberyny – TRH).

Przyczyny pierwotnej niedoczynności tarczycy:

1. pochodzenie przysadkowe (np. guzy przysadki, zespół Sheehana)

2. pochodzenie podwzgórzowe (guzy, urazy)

3. w rzadkich przypadkach przyczyną niedoczynności może być brak impulsów stymulujących ze strony przysadki i podwzgórza, które nie produkują dostatecznej ilości tzw. hormonów tropowych.

Rzadsze przyczyny niedoczynności tarczycy:

1. wrodzony brak tarczycy

2. wrodzone defekty enzymatyczne uniemożliwiające biosyntezę hormonów tarczycy.

W większości wysoko rozwiniętych krajów niedobór jodu staje się coraz rzadszą przyczyną niedoczynności tarczycy (spożywanie jodowanej soli kuchennej), stanowi natomiast częstą przyczynę tego schorzenia w innych częściach świata.

DIAGNOSTYKA NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

Rozpoznanie niedoczynności tarczycy opiera się na stwierdzeniu charakterystycznych objawów klinicznych oraz laboratoryjnych.

W niedoczynności tarczycy obserwuje się obniżenie całkowitego stężenia tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3). We wszystkich przypadkach pierwotnej niedoczynności gruczołu tarczowego stężenie TSH jest podwyższone, co odróżnia tę postać od

wtórnej niedoczynności pochodzenia przysadkowego.

We krwi pacjentów z niedoczynnością tarczycy stwierdza się podwyższony poziom cholesterolu (hiperlipidemię), który jest czułym wskaźnikiem aktywności hormonalnej gruczołu tarczowego. Nawet nieznaczna hipotyreoza prowadzi do wzrostu poziomu cholesterolu w surowicy.


LECZENIE NIEDOCZYNNOŚCI TARCZYCY

W niedoczynności tarczycy potrzebna jest substytucja hormonów tarczycy. Zaleca się doustne preparaty tyroksyny. Pacjent musi skrupulatnie i regularnie przyjmować przepisane leki i przestrzegać zaleconych badań kontrolnych, pozwalających ustalić właściwe dawkowanie.

Obowiązuje zasada, że im bardziej nasilona niedoczynność tarczycy i uszkodzony układ krążenia, oraz im starszy chory, tym niższą dawką rozpoczyna się leczenie. Szczególnej ostrożności wymagają pacjenci z chorobą wieńcową oraz po zawale mięśnia sercowego.

Ciąża stwarza szczególne zagrożenie zarówno dla matki, jak i dla płodu. Noworodka z niedoczynnością tarczycy trzeba poddać leczeniu hormonalnemu, aby zapobiec opóźnionemu rozwojowi (kretynizm, matołectwo) i zahamowaniu rozwoju fizycznego.

Osoby dotknięte matołectwem wyróżniają się:

  • karłowatym wzrostem
  • apatią i ogólnym osłabieniem
  • szybkim męczeniem się
  • skłonnością do tycia
  • znacznym niedorozwojem umysłowym
  • obniżonym popędem płciowym.

W Polsce obowiązują przesiewowe badania w kierunku hypotyreozy wrodzonej. Noworodkom w około 3 – 5 dobie życia pobiera się krew w celu określenia poziomu TSH.

Powikłania niedoczynności tarczycy:

Niedoczynność gruczołu tarczowego przyspiesza rozwój miażdżycy w wyniku zwiększenia stężenia lipidów we krwi

Ciężkim powikłaniem niedoczynności tarczycy jest śpiączka hip o termiczna (hipometaboliczna). U chorych następuje obniżenie temperatury ciała poniżej 35°C, bradykardia, zwolnienie oddechów, senność przechodząca w śpiączkę. Stwierdza się także typowy obrzęk śluzowaty, suchość, szorstkość i łuszczenie się skóry.

PORADY LEKARZA

 NALEŻY:

  • kontrolować poziom hormonów w organizmie
  • dbać o prawidłowe odżywianie (stosować dietę bogatą w błonnik).

 NIE NALEŻY:

  • lekceważyć pierwszych sygnałów choroby
  • zwlekać z wizytą u lekarza.

 

Choroba i zespół Cushinga

Choroba i zespół Cushinga
Nadmierną produkcję glikokortykosteroidów przez nadnercza nazywa się chorobą lub zespołem Cushinga. Charakteryzują się one podwyższonym stężeniem kortyzolu we krwi. Zaburzenie ...
Czytaj Dalej

Choroby przytarczyc

Choroby przytarczyc
Przytarczyce są niewielkimi gruczołami leżącymi na tylnej powierzchni obydwu płatów tarczycy. Zwykle występują cztery przytarczyce (po dwie na każdym płacie ...
Czytaj Dalej

Hiperaldosteronizm

Hiperaldosteronizm
Hiperaldosteronizm jest to nadmierne wydzielanie aldosteronu produkowanego w korze nadnerczy. Aldosteron jest mineralokortykosteroidem, który zmniejsza wydalanie wody i sodu, a ...
Czytaj Dalej

Cukrzyca

Cukrzyca
Cukrzyca jest przewlekłym schorzeniem będącym następstwem zaburzeń gospodarki węglowodanowej, polegającym na gromadzeniu się glukozy we krwi, zamiast jej składowania lub ...
Czytaj Dalej