Mniszek lekarski zwany również pospolitym, jest trwałą rośliną występującą najczęściej na łąkach, trawnikach i przydrożach. Posiada rozetę długich, bezogonkowych, powycinanych w różny sposób liści, z której na rurkowatych, sztywnych, wysokich na 30 cm łodyżkach wyrastają żółte kwiaty, zebrane w duże koszyczki. Na wiosnę rzucają się z daleka w oczy zielone płachty łąk, upstrzone tysiącami świecących się złociście kwiatów mniszka. Jego korzeń jest mięsisty, zewnątrz brunatny, wewnątrz biały. Skaleczona w którymkolwiek miejscu roślina wydziela biały, lepki sok, od którego ręce szybko brunatnieją.

Mniszek lekarski – kiedy i jak zbierać?

Mniszek lekarski – kiedy i jak zbierać?

Dojrzałe nasiona mniszka tworzą na łodyżce puchowatą kulę („męska stałość”). Po zdmuchnięciu daleko ulatują, a na łodyżce pozostaje naga „głowa”, otoczona wieńcem zeschłych listków, przypominająca wyglądem wyłysiałą lub ogoloną głowę mnicha. Stąd nazwa „mniszek”.

Na wiosnę zbieramy kwiaty mniszka, gdy tylko zaczynają rozkwitać. Zebrane w pełnym rozkwicie podczas suszenia przekwitają i wykształcają owoce z puchem. Na wiosnę można zbierać również całe rozety liściowe wraz z kwiatami, a nawet korzeniami.

Wczesną jesienią zbieramy ziele mniszką z korzeniami. Należy je dokładnie oczyścić z szypułek kwiatowych, z brunatnych liści oraz resztek ziemi i małych korzonków. W jesieni zbieramy także ze starszych okazów same korzenie. Za pomocą długiej, wąskiej i ostrej łopaty wydobywa się je łatwo w całości i bez okaleczenia.

Wszystkie surowce można suszyć w bardzo ciepłe dni w naturalnych, dobrze zacienionych i przewiewnych suszarniach lub – gdy jest chłodniej – w suszarniach ogrzewanych do temperatury 30°C. Same kwiaty lepiej podsuszyć w ogrzewanej suszarni, a potem dosuszyć w naturalnej. Korzenie do grubości 2 cm dokładnie oczyszczone można przed suszeniem pokroić.

W dobrym suszu kwiatowym nie powinno być rozsypujących się koszyczków ani ogonków kwiatowych. Korzenie powinny mieć z zewnątrz barwę szarobrunatną, na przełomie białawą z żółtym walcem osiowym. Ziele powinno mieć naturalną barwę i nie zawierać liści zbrunatniałych.

Mniszek lekarski – skład chemiczny

Skład chemiczny mniszka lekarskiego

Skład chemiczny mniszka lekarskiego to:

  • związki trójterpenowe, posiadające gorzki smak,
  • garbniki,
  • kwasy organiczne,
  • związki cukrowe, np. inulina, inozyt i sterole,
  • związki żywicowe i woskowe,
  • śluzy,
  • nieznaczne ilości kauczuku,
  • witaminy A, B, C,
  • sole mineralne (dużo potasu).

W kwiatach mniszka są ponadto karotenoidy, flawonoidy i ślady olejku lotnego. Korzenie zawierają w jesieni dużo, bo do 40% inuliny.

Mniszek lekarski – działanie lecznicze

Mniszek lekarski – działanie lecznicze

Surowiec pobudza wątrobę do większego wydzielania żółci i jednocześnie ułatwia jej przepływ do pęcherzyka żółciowego i do dwunastnicy. Dobre wyniki pod tym względem uzyskuje się u osób z niedomogą wątroby i upośledzonym wytwarzaniem żółci, ponieważ mniszek zwiększa ilość żółci tylko do takiego poziomu, jaki jest organizmowi potrzebny. Ułatwianie przepływu żółci jest prawdopodobnie spowodowane przeciwskurczowym działaniem mniszka w obrębie dróg żółciowych.




Mniszek działa lekko moczopędnie ale silniej u osób z niedomogą nerek i ze zmniejszonym wydzielaniem lub zatrzymaniem moczu, czego przejawem mogą być obrzęki. U tych osób może nastąpić znaczne odwodnienie organizmu bez stosowania silnie działających syntetycznych diuretyków (środków moczopędnych), posiadających czasem ujemne działania uboczne.

Obecność w mniszku garbników i gorzkich związków wzmaga wydzielanie soków trawiennych. Dlatego mniszek leczy niektóre schorzenia układu trawiennego. Zawarty w surowcu inozyt działa korzystnie na pracę wątroby i przyczynia się do zmniejszenia poziomu cukru we krwi, głównie w początkach cukrzycy.

Mniszek lekarski – zastosowanie w lecznictwie

Mniszek lekarski – zastosowanie w lecznictwie

Odwary z korzeni, napary z kwiatów i ziela, soki z korzeni lub z całego ziela, a także sałatki stosuje się w następujących schorzeniach:

  • skąpe wydzielanie żółci i słaba drożność przewodów żółciowych,
  • choroby nerek i pęcherza moczowego (obrzęk),
  • kamica wątroby, marskość wątroby,
  • zaburzenia przewodu pokarmowego, niestrawność, wzdęcia, brak apetytu,
  • uszkodzenie wątroby spowodowane substancjami toksycznymi, syntetycznymi lekarstwami i niektórymi antybiotykami,
  • początki cukrzycy,
  • zła przemiana materii, otyłość.

Co można zrobić z mniszka lekarskiego?

Co można zrobić z mniszka lekarskiego?

Z korzeni mniszka przygotowuje się odwary, a z kwiatów lub z kwiatów i liści – napary, z kwitnącego ziela wraz z korzeniami lub z samych korzeni – soki, ze świeżych liści — sałatki.

Odwar: Łyżkę pokrojonych drobno korzeni zalać 1/2 l wody i gotować na wolnym ogniu 20-30 minut, przecedzić. Pić dwa razy dziennie po szklance odwaru. Można przyrządzić odwar z małym dodatkiem liści mięty.

Napar: Łyżkę stołową kwiatów, ewentualnie kwiatów i liści zalać 1/4 l wody i ogrzewać do momentu wrzenia. Odstawić i naparzać pod przykryciem 20 minut, przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1/3 szklanki naparu.

Sok: Wyrwać z ziemi kwitnące rośliny mniszka i wypłukać dobrze pod bieżącą wodą (szczególnie korzenie). Zmielić w maszynce do mięsa i wycisnąć sok. Pić 3 razy dziennie po 50 g.




Sok z korzeni: W jesieni można przygotować sok z samych korzeni (zdrowych i dobrze oczyszczonych). Aby się nie psuł, dodajemy 25% spirytusu, pozostawiamy na tydzień, a następnie przecedzamy i zlewamy do butelek. Używamy 2 razy dziennie po łyżce soku w szklance wody.

Sałatka z mniszka: Młode, wiosenne liście mniszka (nim zacznie kwitnąć) płuczemy pod bieżącą wodą i drobno kroimy. Dodajemy cytryny i cukru, ewentualnie również śmietany. W ramach wiosennej kuracji spożywamy przez okres kilku tygodni smaczną i bardzo zdrową sałatę. Jest to dobrze znana i lubiana potrawa we Francji i w Niemczech.

Mniszek wchodzi w skład następujących mieszanek ziołowych:

  • Diabetosan (przeciw cukrzycy),
  • Cholagoga II (na wydzielanie żółci),
  • Normosan  (regulacja stolca),
  • Pulmosan (przy schorzeniach płucnych).

Wyciąg z mniszka znajduje się w proszku Gastrochol i w płynie Cholesol (leki zwiększające wydzielanie żółci). Ponadto wiele firm produkuje z korzeni mniszka sok pod nazwą Succus Taraxaci.